Beursspecial: Update Financiële Markten

Met een overheidstekort van 13,6% en een forse staatsschuld van 113% als percentage van de omvang van de eigen economie verdient Griekenland zeker geen schoonheidsprijs. Dat er bovendien jarenlang gesjoemeld is met de cijfers, heeft de geloofwaardigheid van het land eveneens weinig goed gedaan. Dat de Griekse financiële markten hieronder te lijden hadden, zal dus ook niemand verbaasd hebben. Dat een EU reddingspakket voor Griekenland ter waarde van 110 miljard euro desondanks geen rust heeft gebracht, zal echter bij veel politici wél als een verrassing gekomen zijn. Met dat bedrag kon Griekenland namelijk drie jaar vooruit, waarmee de overheid voldoende tijd zou hebben om orde op zaken te stellen, zo was de verwachting. Om twee redenen oordeelden de financiële markten echter anders:

1) Problemen zijn structureel van aard
Hoewel het probleem van oorsprong zeer specifiek Grieks was, gingen de financiële markten het al snel als een europrobleem zien. Immers, als Griekenland de drachme nog had gehad, dan had deze crisis vooral tot een sterke daling van de drachme geleid. Hiermee zou de concurrentiepositie van Griekenland snel verbeterd zijn, waarmee via hogere groei én hogere inflatie het schuldprobleem veel makkelijker op te lossen was geweest. Doordat Griekenland echter in de euro zit, is een dergelijke snelle aanpassing niet meer mogelijk. Pijnlijke (maar noodzakelijke) ombuigingen zijn het medicijn, terwijl daarnaast de concurrentiepositie alleen nog maar via loonmatigingen verbeterd kan worden. Vooral dat laatste is een proces van de lange adem. Hierbij bestaat het risico dat de Griekse economie langere tijd in een recessie terecht zal komen.

Het belangrijke punt is echter: Griekenland is niet het enige euroland met een structureel zwakke concurrentiepositie. Ook andere lidstaten hebben te maken met een structureel tekort op de lopende rekening (zie grafiek). Dit geeft aan dat ook hier harde maatregelen nodig zijn om tot een evenwicht te komen. Ondanks het betere begrotingsbeleid, kon niet voorkomen worden dat ook de financiële markten van Portugal en Spanje onder druk kwamen te staan. Hoewel Portugal qua economie eveneens klein is (1,8% van het euroland Bruto Binnenlands Product), is Spanje (11,6%) dat uiteraard niet.

2) Onzekerheid over de bankensector
Een tweede belangrijke oorzaak voor de onzekerheid heeft te maken met de bankensector. De angst dat Griekenland (of Portugal) vroeg of laat in betalingsproblemen zou komen, roept uiteraard de vraag op wie daarbij de verliezen te incasseren krijgt. Veel overheidsschuld is in handen van de Europese bankensector, die eigenlijk nog druk bezig is om de klap van de vorige crisis te boven te komen. Toen vervolgens ook nog een kleine regionale Spaanse bank in de problemen kwam, was dat olie op het vuur. Het wantrouwen tussen banken onderling nam hierdoor weer toe, zij het dat het gelukkig niet zo sterk was als ten tijde van de val van Lehman Brothers in 2008.

Al met al vormde Griekenland dus slechts de aanleiding voor de crisis, maar blijkt het probleem toch wat verder te gaan. Juist daardoor hebben de financiële markten wereldwijd averij opgelopen.

Als we naar de toekomst kijken, lijkt het grootste risico dat de huidige onzekerheid zichzelf blijft versterken. Als banken minder kredieten gaan verstrekken en als aandelenbeurzen verder dalen, dan kan dit het fragiele economische herstel wereldwijd tot stilstand brengen. Daarmee lijkt een verdere daling van de aandelenbeurzen gerechtvaardigd. Gegeven de huidige onzekerheid is een dergelijk scenario zeker niet onmogelijk, zij het moeilijk te voorspellen.

Tegelijkertijd moeten we ons echter ook afvragen in hoeverre de huidige paniek op zijn plaats is. Tot op heden gaat het economische herstel gewoon door en is het Europese probleem toch voornamelijk dat: Europees. Tenzij er een nieuwe bankencrisis uitbreekt, gaat er van de onrust in Europa geen direct negatief effect uit naar bijvoorbeeld de Amerikaanse en Aziatische economieën. Sterker nog, door de crisissfeer van de afgelopen weken is de kapitaalmarktrente in deze economieën gedaald en is ook de olieprijs weer een stuk lager komen te liggen. Beide factoren ondersteunen het herstel juist weer. Daarnaast geeft het wegzakken van de euro de Europese exportsector op haar beurt weer een steuntje in de rug, dus ook hier is het niet alleen maar kommer en kwel. Weliswaar zijn de vooruitzichten van de zuidelijke lidstaten op de middellange termijn niet gunstig, maar het huidige reddingspakket van de EU (750 miljard euro) biedt in elk geval voldoende tijd om met oplossingen te komen. Geen overdreven zonnig scenario wellicht, maar ook geen reden tot paniek.

Wat zijn de gevolgen voor de beleggingsportefeuilles? Wanneer u een goed gespreide portefeuille hebt, zoals één van de Robeco adviesportefeuilles, dan is de impact tot nu toe beperkt gebleven. De belangrijkste reden hiervoor is dat we in onze adviesportefeuilles veel buiten Europa beleggen: we hebben het belang van aandelen uit de VS zelfs wat verhoogd ten laste van Europa. Bovendien heeft deze crisis tot een aanzienlijke daling van de euro geleid: -14% ten opzichte van de dollar sinds het begin van dit jaar. Dit houdt dus in dat de waarde van dollarbezittingen voor een Europeaan met eenzelfde percentage is gestegen. Mede om die reden staat de wereldwijde aandelenindex teruggerekend naar euro’s momenteel niet meer dan 5% onder het hoogtepunt van begin mei. Dat staat in schril contrast met de beeldvorming die er heerst. Ten opzichte van het begin van dit jaar leverde een belegging in onze adviesportefeuilles - waarin overigens ook obligaties zijn opgenomen - winsten op variërend van 2,7% tot 5,6%.